ღვია — რომელი ჯიში აირჩიოთ, როდის დარგოთ და რატომ ყავისფერდება

ღვია ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად მოძებნილი წიწვოვანია საქართველოში — და ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად არასწორ ადგილას დარგული. ეს მცენარე აქ სტუმარი არაა: ღვიის ბუნებრივი ტყეები აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ფერდობებზე, გარეჯისა და ვაშლოვანის ზონაში, საუკუნეებია არავის მორწყავს და მაინც დგას.

თბილისურ ეზოებში კი იგივე მცენარე ორ-სამ წელიწადში ყავისფერდება და ამოძირკვამდე მიდის. მიზეზი თითქმის არასდროსაა ყინვა. მიზეზია წყალი, ნიადაგი და ადგილი.

რომელი ღვია მუშაობს თბილისურ ეზოში

ვერტიკალური ფორმები

• ჩვეულებრივი ღვია (Juniperus communis 'Hibernica') — ვიწრო, სვეტისებრი ფორმა, ნელა იზრდება, კარგია შესასვლელთან წყვილად ან ბილიკის გასწვრივ რიგად.
• კლდის ღვია (Juniperus scopulorum 'Skyrocket') — ყველაზე ვიწრო სვეტი, მოლურჯო ტონით. სწორედ ის ჯიშია, რომელიც ვიწრო ეზოში მაღლობს ქმნის ადგილის დაკარგვის გარეშე.
• ვირჯინიული ღვია (Juniperus virginiana) — უფრო მსხვილი და გამძლე, კარგად უძლებს ქარსა და მშრალ ჰაერს.

გართხმული და ნიადაგდამფარავი ფორმები

• ჰორიზონტალური ღვია (Juniperus horizontalis) — ფერდობებისთვის, საყრდენი კედლის თავზე და იმ ადგილებისთვის, სადაც ბალახი ისედაც არ ჩერდება.
• კაზაკური ღვია (Juniperus sabina 'Tamariscifolia') — ფართო, საფეხურებრივი ფორმა, ძალიან გვალვაგამძლე.
• ქერცლიანი ღვია (Juniperus squamata 'Blue Carpet') — გამოხატული ვერცხლისფერ-ცისფერი ტონი, დეკორატიულ ჯგუფებში კარგად ჩანს.

საშუალო ფასი კონტეინერულ ნერგზე დაახლოებით 55 ლარია, რიგში დარგვისას მანძილი 70-100 სანტიმეტრი. ღვია ჩვენს ცოცხალი ღობის ხუთეულში სწორედ ამიტომ დგას მესამე ადგილზე — ის ერთადერთია სიაში, რომელსაც მზიან, მშრალ ფერდობზე დამატებითი მორწყვა პრაქტიკულად აღარ სჭირდება.

რატომ არის შემოდგომა სწორი დროა

თბილისის ქვაბულში ღვიის დარგვის საუკეთესო ფანჯარაა სექტემბრის შუა რიცხვებიდან ნოემბრის დასაწყისამდე. ლოგიკა მარტივია: ჰაერი უკვე გრილდება, ნიადაგი კი ჯერ კიდევ თბილია. მცენარე ფოთოლს არ ზრდის, მთელ ენერგიას ფესვში დებს და ოქტომბრის განმავლობაში ფესვთა სისტემა ჩუმად ვითარდება.

გაზაფხულზე დარგვაც შესაძლებელია, მაგრამ მაშინ მთელი პირველი ზაფხულის მორწყვის ვალდებულებას იღებთ — ივლის-აგვისტოს თბილისურ სიცხეში ეს სერიოზული განსხვავებაა.

მაღალმთიან რაიონებში — წალკა, თეთრიწყარო, დმანისი — პირველი სერიოზული ყინვა რამდენიმე კვირით ადრე მოდის, ამიტომ დარგვის ფანჯარაც ორი-სამი კვირით წინ უნდა გადაიწიოს.

მთავარი მკვლელი: დრენაჟი

ახალაშენებულ უბნებში — დიღომში, ლისზე, საბურთალოს ზედა ნაწილში — ეზოს ნიადაგი ხშირად სამშენებლო გრუნტია: დატკეპნილი თიხა, ნატეხი ქვა და ბეტონის ნარჩენები. წყალი ასეთ ნიადაგში არ ჩადის, ორმოში ჩერდება და ღვიის ფესვი ლპება.

რამდენიმე პრაქტიკული წესი, რომელსაც ობიექტზე ყოველთვის ვიცავთ:

• ორმო გათხარეთ განიერი, არა ღრმა — დაახლოებით 60-70 სანტიმეტრი სიგანით, სიღრმით კი არაუმეტეს ფესვთა კომის სიმაღლისა.
• აუცილებლად გაარღვიეთ ორმოს ფსკერზე არსებული მკვრივი თიხის ფენა, თორემ ორმო ავზად გადაიქცევა.
• ნიადაგის ნარევში ჩაამატეთ მსხვილმარცვლოვანი ქვიშა და ხრეში, არა მხოლოდ ტორფი — ტორფი წყალს იკავებს, ღვიას კი პირიქით სჭირდება.
• ფესვის ყელი დატოვეთ ნიადაგის დონეზე 2-3 სანტიმეტრით მაღლა. არასდროს ჩაფლათ.
• ბრტყელ თიხნარზე დარგეთ დაბალ ბორცვზე — ეს უმარტივესი და ყველაზე ეფექტიანი გამოსავალია.

მორწყვა იყოს იშვიათი და ღრმა. პირველი ზაფხული — კვირაში ერთხელ უხვად, შემდეგ თითქმის საერთოდ არ სჭირდება. თუ ეზოში ავტომატური სარწყავი სისტემაა, ღვია აუცილებლად ცალკე ზონაში უნდა იყოს — მოლისთვის დაყენებული ყოველდღიური გრაფიკი მას ერთ სეზონში ლპობამდე მიიყვანს.

რატომ გაყავისფერდა ღვია

• ყლორტის სიდამპლე (Phomopsis, Kabatina) — ნესტიანი გაზაფხულის შემდეგ. ყავისფერი ლაქა ყლორტის წვერიდან შიგნით მიდის. გამოსავალი: გადაჭერით ჯანსაღ ხემდე, სეკატორი ყოველი ჭრის შემდეგ დაამუშავეთ და ბუჩქი გამოხშირეთ ჰაერის მოძრაობისთვის.
• ობობა ტკიპა — მშრალი აგვისტოს კლასიკური პრობლემა. წიწვი კარგავს ფერს, ხდება მოშავო-ბრინჯაოსფერი, ტოტებს შორის კი წვრილი ქსელი ჩანს. ადრეულ სტადიაზე წყლის ძლიერი ჭავლით ჩამობანაც კი შველის.
• ზამთრის მარილი — ტროტუარიდან შემოტანილი ქლორიდი ღვიისთვის განსაკუთრებით მძიმეა. ამაზე ცალკე გვაქვს დაწერილი: მარილი და ბაღი.
• ზამთრის მზის დამწვრობა — სამხრეთის მხარე გაყავისფერდება, ჩრდილოეთის კი მწვანე რჩება. სწორედ ეს ასიმეტრია გამოარჩევს მას დაავადებისგან.
• ფესვის სიდამპლე — მთელი მცენარე ერთდროულად ჯერ ბუნდოვანდება, მერე ყავისფერდება. ამ ეტაპზე, სამწუხაროდ, უკვე გვიანია.

ერთი გაფრთხილება მებაღეობისთვის

ღვია მსხლისა და კუნელის ჟანგას (Gymnosporangium) შუალედური მასპინძელია. გაზაფხულზე ღვიაზე ჩნდება ნარინჯისფერი, ჟელესებრი წანაზარდები, ზაფხულში კი მსხლის ფოთოლი ნარინჯისფერი ლაქებით იფარება.

ამიტომ სააგრო პროექტებში ღვიას მსხლის ბაღის ქარპირა მხარეს არასდროს ვრგავთ — რეკომენდაცია რამდენიმე ასეული მეტრია და ღირს მისი დაცვა. კერძო ეზოსთვის, სადაც ორიოდე მსხლის ხეა, ეს კრიტიკული არაა, მაგრამ სამრეწველო ბაღის გვერდით — არის.

გასხვლა: ერთი წესი, რომელიც არ უნდა დაარღვიოთ

ღვია შიშველი, ძველი ხისგან ყლორტს აღარ იძლევა. თუ ბუჩქის შიგნით ყავისფერ ზონამდე ჩაჭერთ, ის ადგილი სამუდამოდ შიშველი დარჩება. ფორმა მიეცით მხოლოდ მიმდინარე წლის ნაზარდში, ცოტ-ცოტა და ხშირად. დანარჩენი პრინციპები გასხვლის სახელმძღვანელოშია.

თუ დახმარება გჭირდებათ

სწორად შერჩეული ჯიში და სწორად გათხრილი ორმო ღვიის ბედს დიდწილად წინასწარ წყვეტს. თუ გსურთ, რომ ნერგის შერჩევა, დარგვა და პირველი წლის გარანტია ერთ პასუხისმგებლობაში იყოს, ეს მცენარეების მიწოდებისა და მოვლის სერვისში შედის.

უკვე დარგული ღვიის შემოდგომის მომზადება — გამოხშირვა, პროფილაქტიკური დამუშავება, მულჩირება — სეზონურ აგროტექნიკურ სამუშაოებში და ეზოს ყოველთვიურ მოვლაშია.

დაგვირეკეთ ან მოგვწერეთ — ეზოს ნახვის შემდეგ ზუსტად გეტყვით, თქვენს ნიადაგზე ღვია გამოვა თუ სხვა წიწვოვანი სჯობს.